„Katarynka” jako nowela ostatnidzwonek.pl
      Nowele Prusa | inne lektury | kontakt | reklama | Wersja mobilna
streszczeniaopracowaniabohaterowieżycie i twórczość autoratest   

Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Lektury -> Nowele Prusa

„Katarynka” jako nowela

Bolesław Prus, nazywany pisarzem chwalącym codzienność, stworzył wiele niezapomnianych nowel, które – choć ilościowo ubogie – stawały się niejednokrotnie tematami filmów czy prac naukowych. Autor Kamizelki, Michałka czy Powracającej fali nie jest przykładem twórcy respektującego kanon klasycznych wyznaczników noweli. W swych krótkich dziełach odszedł od zwartej, jednowątkowej akcji, nie ograniczał do minimum luźnych epizodów, drugoplanowych postaci, opisów przyrody czy dygresji i odautorskich komentarzy.

Katarynka jest przykładem odejścia od schematu budowy klasycznej noweli. Argumenty popierające tę tezę czytelnik odnajduje już w pierwszych akapitach tekstu, gdy czyta o przeszłości pana Tomasza. Odbiorca dzieła ma w tym momencie do czynienia z retrospekcją, wsteczną projekcją. Prus pisze: „Gdy był [pan Tomasz] jeszcze obrońcą, biegał tak prędko, że nie uciekłaby przed nim żadna szwaczka wracająca z magazynu do domu Był wesoły, rozmowny, trzymał się prosto, miał czuprynę i nosił wąsy zakręcone ostro do góry Już wówczas sztuki piękne robiły na nim wrażenie, ale czasu im nie poświęcał, bo szalał - za kobietami. Co prawda, miał do nich szczęście i nieustannie był swatany. Ale cóż z tego, kiedy pan Tomasz nie mógł nigdy znaleźć ani jednej chwili na oświadczyny będąc zajęty jeżeli nie praktyką, to - schadzkami. Od Frani szedł do sądu, z sądu biegł do Zosi, którą nad wieczorem opuszczał, ażeby z Józią i Filką zjeść kolacją”. Cytat ten, podobnie jak dalsze przywoływanie faktów z życia bohatera, pełni funkcję uzasadniającą istnienie poszczególnych cech jego charakteru. Ważne jest, że narrator nie rozwodzi się nad całym życiem emerytowanego mecenasa, lecz przypomina tylko te zdarzenia z jego życia, które są istotne do zrozumienia psychiki starego kawalera nielubiącego podwórkowych katarynek oraz dla uświadomienia sobie, jak ważnym było dla niego spotkanie z niewidomym dzieckiem.
Historia pana Tomasza i niewidomej, ośmioletniej dziewczynki jest komplementowaniem szarej rzeczywistości i codzienności. Poprzez ukazanie sytuacji typowych i zwyczajnych dla życia mieszkańców XIX-wiecznej Warszawy autor Katarynki podkreśla, że dramat kalekiego dziecka może dziać się tuż za ścianą naszego mieszkania oraz że nigdy nie jest za późno na niesienie pomocy.


Tytułowa katarynka występuje w noweli nie tylko jako instrument muzyczny charakterystyczny dla czasów współczesnych autorowi, lecz także jako przedmiot pełniący funkcję „dźwignięcia fabuły”. Druga funkcja katarynki została określona w myśl teorii sokoła Paula Heysa (z niemieckiego Falkentheorie), sformułowaną przez niego w 1871 roku. Owa teoria opisuje klasyczną kompozycję noweli, której cechy stanowią:
- pojawienie się w każdej istotnej fazie fabuły wyróżnionego i dominującego motywu opowieści, nazywanego „sokołem noweli”, najczęściej jest nim konkretny przedmiot, któremu autor nadaje specjalne, symboliczne znaczenie,
- wyraźnie zaznaczony punkt kulminacyjny, którym najczęściej jest odmiana losu bohatera,
- jednowątkowa i jasna fabuła, ograniczenie liczby bohaterów i wątków pobocznych do minimum,
- skromna rola narratora, ograniczająca się do przedstawienia faktów.



On chce TO zrobić,
a Ty nie jesteś gotowa?

10 zdań, które pomogą Ci
zatrzymać chłopaka przy sobie!

Mój pierwszy raz...

Szybki test:

Gdy dowiadujemy się w noweli „Katarynka” o przeszłości pana Tomasza mamy do czynienia z:
a) wszystkie odpowiedzi są poprawne
b) retrospekcją
c) wsteczną projekcją
d) inwersją czasową
Rozwiązanie

Bolesław Prus, nazywany pisarzem chwalącym:
a) proste życie
b) codzienność
c) biedne dzielnice
d) skromność i ascezę
Rozwiązanie

W swych krótkich dziełach Prus:
a) wszystkie odpowiedzi są poprawne
b) nie ograniczał odautorskich komentarzy
c) odszedł od jednowątkowej akcji
d) nie ograniczał luźnych epizodów
Rozwiązanie

Zobacz inne artykuły:

Antek
„Antek”- streszczenie
Streszczenie „Antka” w pigułce
Czas i miejsce akcji noweli „Antek”
Charakterystyka Antka
Kompozycja noweli „Antek”
Problematyka „Antka”
Pozostali bohaterowie „Antka”
Motywy literackie w noweli „Antek”
Plan wydarzeń „Antka”
Najważniejsze cytaty noweli „Antek”

Kamizelka
„Kamizelka” - streszczenie
Streszczenie „Kamizelki” w pigułce
Bohaterowie „Kamizelki”
Problematyka „Kamizelki”
Budowa noweli „Kamizelka”
Motywy literackie w „Kamizelce”
Plan wydarzeń „Kamizelki”
Ekranizacja „Kamizelki”
Najważniejsze cytaty z „Kamizelki”

Katarynka
„Katarynka” - streszczenie
Streszczenie„ Katarynki” w pigułce
Pan Tomasz – charakterystyka postaci
Problematyka „Katarynki”
Czas i miejsce akcji „Katarynki”
Charakterystyka dziewczynki
„Katarynka” jako nowela
Motywy literackie w „Katarynce”
Plan wydarzeń „Katarynki”
Ekranizacje „Katarynki”
Najważniejsze cytaty z „Katarynki”

Inne
Biografia Bolesława Prusa
Nowela jako gatunek. Wyznaczniki
Bolesław Prus - kalendarium twórczości
Kalendarium życia Bolesława Prusa
Bibliografia





Tagi: