Nowele Prusa | inne lektury | kontakt | reklama | Wersja mobilna
streszczeniaopracowaniabohaterowieżycie i twórczość autoratest   

Plan wydarzeń „Kamizelki”

1. Wstęp narratora

· Opis wyglądu kamizelki odkupionej od Żyda.
· Przedstawienie sąsiadów.
· Kwiecień – wprowadzenie się małżeństwa.
· Lipiec – odejście służącej.
· Październik – śmierć mężczyzny.
· Listopad – wyprowadzka kobiety.

2. Historia małżeństwa

· Codzienne życie kochającego się małżeństwa.
· Niedzielne spacery.
· Dodatkowa praca szansą na godniejsze życie.
· Lipiec – krwotok i wizyta lekarza.
· Opieka nad chorym mężem.
· Wiara bohatera w wyzdrowienie konsekwencją troskliwości i optymizmu żony.
· Spotkanie kobiety z dokto... więcej

* * *


Problematyka „Kamizelki”

Kamizelka jest piękną nowelą opowiadającą przede wszystkim o niezwykłej miłości dwójki zwykłych ludzi. W imię tego niezwykłego uczucia małżonkowie posunęli się do kłamstwa i oszustwa, aby przynieść ulgę i spokój ukochanej osobie. Ponieważ działali w szczytnej intencji nie można nazwać ich czynu inaczej niż dowodem bezwarunkowej miłości.

Prus, którego nazywano „piewcą codzienności” w typowy dla siebie sposób przedstawił historię dwójki zwykłych ludzi – drobnego urzędnika i nauczycielki, którzy żywili wobec siebie bezgraniczne uczucie. Autor częstokroć podkreślał zwyczajność tej pary poprzez warunki... więcej

* * *

Budowa noweli „Kamizelka”

Kamizelkę Bolesława Prusa często określa się mianem klasycznej „noweli z sokołem”. Określenie to jest związane z teorią sokoła (z niemieckiego Falkentheorie), autorstwa Paula Heysego, sformułowaną przez niego w 1871 roku. Owa teoria opisuje klasyczną kompozycję noweli, której cechy stanowią:

- pojawienie się w każdej istotnej fazie fabuły wyróżnionego i dominującego motywu opowieści, nazywanego „sokołem noweli”, najczęściej jest nim konkretny przedmiot, któremu autor nadaje specjalne, symboliczne znaczenie,
- wyraźnie zaznaczony punkt kulminacyjny, którym najczęściej jest odmiana losu bo... więcej

* * *

Ekranizacja „Kamizelki”

Filmowej adaptacji noweli Bolesława Prusa podjął się Stanisław Jędryka, który nie tylko wyreżyserował Kamizelkę, ale i napisał do niej scenariusz. Trwający zaledwie czterdzieści cztery minuty obraz zrealizowany na zamówienie Telewizji Polskiej miał swoją premierę w 1971 roku. W główną rolę urzędnika, któremu reżyser nadał imię Filip, wcielił się Jerzy Zelnik.

Jerzy Zelnik znany jest między innymi z filmu Faraon- wielkiej ekranizacji powieści Prusa, w której wystąpił w roli Ramzesa XIII.

Główną rolę kobiecą – Annę, żonę Filipa, odegrała piękna Ligia Borowczyk. Film jest dość wierną ekraniz... więcej

* * *

Motywy literackie w „Kamizelce”

Kamizelka

Motyw kamizelki jest bardzo ważny dla odczytania sensów noweli. Świadczy o tym już tytuł historii. A. Matuszewska, prekursorka najnowszego nurtu badań nad dziewiętnastoletnią nowelistyką, w swej pracy zatytułowanej Pozytywistyczne parabole, dostrzegła w nowelistyce lat osiemdziesiątych XIX wieku „silną skłonność do paraboliczności”. Objawia się ona w tytułowaniu nowel, które często sugeruje symboliczny sens danego przedmiotu.

Opis wyglądu kamizelki otrzymujemy już na początku noweli: „Oto ona. Przód spłowiały, a tył przetarty. Dużo plam, brak guzików, na brzegu dziurka, wypalon... więcej

* * *

Najważniejsze cytaty z „Kamizelki”

Narrator:

„Człowiek miewa w życiu takie chwile, że lubi otaczać się przedmiotami, które przypominają smutek”.

Tragiczna historia małżeństwa:

„Jeszcze w kwietniu było ich troje: pan, pani i mała służąca, która sypiała, o ile wiem, na kuferku za szafą. Szafa była ciemnowiśniowa. W lipcu, jeżeli mnie pamięć nie zwodzi, zostało ich tylko dwoje: pani i pan, bo służąca przeniosła się do takich państwa, którzy płacili jej trzy ruble na rok i co dzień gotowali obiady.

W październiku została już tylko - pani, sama jedna. To jest niezupełnie sama, ponieważ w pokoju znajdowało się jeszcze dużo sp... więcej

* * *

Bibliografia

1. Araszkiewicz F., Bolesław Prus. Filozofia – kultura – zagadnienia społeczne, Wrocław – Warszawa 1948.

2. Borkowska G., Pozytywiści i inni, Warszawa 1996.

3. Kulawik A., Poetyka, Kraków 1997.

4. Kulczyka-Saloni J., Bolesław Prus, Łódź 1946.

5. Markiewicz H., Żeromski i Prus, Warszawa 1964.

6. Pieścikowski E., Nad twórczością Bolesława Prusa, Warszawa 1989.

7. Prus: z dziejów recepcji twórczości, oprac. i wstęp Edward Pieścikowski, Warszawa 1998.

8. Szweykowski Z., Twórczość Bolesława Prusa, Warszawa 1972.

9. Tokarzówna K., Fita S., Bolesław Prus. 1... więcej

* * *

Plan wydarzeń „Katarynki”

1. Codzienne spacery pana Tomasza ulicą Miodową.

2. Przypomnienie początku kariery adwokackiej.
chłonięcia pracą.

4. Częste randki z kobietami.

5. Brak czasu na oświadczyny.

6. Osiągnięcie zawodowego stanowiska mecenasa.

7. Wypalenie się młodzieńczego zapału.

8. Dorobek: majtek, pozycja w środowisku, bardzo dobra opinia.

9. Przejście na emeryturę.

10. Wynajęcie sześciopokojowego mieszkania w kamienicy.

11. Remont.

12. Zakup nowych mebli.

13. Zbieranie obrazów i dzieł sztuki.

14. Bezskuteczne szukanie żony.

15. Wydawanie przyjęć, organizowanie rautów i wieczornych koncertów w mieszkaniu.

16. Nowa miłość pana Tomasza... więcej

* * *

Czas i miejsce akcji „Katarynki”

Akcja noweli rozgrywa się w II połowie XIX wieku w Warszawie. Wspomniana jest ulica Miodowa, po której co dzień około południa spacerował pan Tomasz: „trzydzieści lat chodził ulicą Miodową i nieraz myślał, że się na niej wiele rzeczy zmieniło”. Chodził z placu Krasińskich ku ulicy Senatorskiej, oglądając plac Kapucynów, sklepowe wystawy.

Bohater zajmował mieszkanie w domu, który zmieniał co jakiś czas właścicieli. Jego lokal składał się z dwóch części: „Cztery większe pokoje miały okna od ulicy, dwa mniejsze - od podwórza. Paradna połowa mieszkania przeznaczona była dla gości. W niej odbywał... więcej

* * *

„Katarynka” jako nowela

Bolesław Prus, nazywany pisarzem chwalącym codzienność, stworzył wiele niezapomnianych nowel, które – choć ilościowo ubogie – stawały się niejednokrotnie tematami filmów czy prac naukowych. Autor Kamizelki, Michałka czy Powracającej fali nie jest przykładem twórcy respektującego kanon klasycznych wyznaczników noweli. W swych krótkich dziełach odszedł od zwartej, jednowątkowej akcji, nie ograniczał do minimum luźnych epizodów, drugoplanowych postaci, opisów przyrody czy dygresji i odautorskich komentarzy.

Katarynka jest przykładem odejścia od schematu budowy klasycznej noweli. Argumenty popiera... więcej

* * *

Najważniejsze cytaty z „Katarynki”

Nienawiść Tomasza do katarynek:

„Gdy mecenas usłyszał na ulicy katarynkę, przyśpieszał kroku i na parę godzin tracił humor. On, człowiek spokojny - zapalał się, jak był cichy - krzyczał, a jak był łagodny - wpadał w gniew na pierwszy odgłos katarynkowych dźwięków.
Z tej swojej słabości nie robił przed nikim tajemnicy, nawet tłomaczył się.
- Muzyka - mówił wzburzony - stanowi najsubtelniejsze ciało ducha, w katarynce zaś duch ten przeradza się w funkcją machiny i narzędzie rozboju. Bo kataryniarze są po prostu rabusie!
Zresztą - dodawał - katarynka rozdrażnia mnie, a ja mam tylko jedno życie, którego mi nie wypada trwonić... więcej

* * *

Ekranizacje „Katarynki”

Pierwsza próba filmowej adaptacji noweli Prusa miała miejsce w 1958 roku. Wtedy to powstała krótka animacja zatytułowana Katarynka w reżyserii Haliny Bielińskiej.

Dziesięć lat po tym wydarzeniu Stanisław Jędryka, późniejszy reżyser Kamizelki, podjął się nakręcenia fabularnego filmu opartego na Katarynce. W obrazie, który swoją premierę miał 13 kwietnia 1968 roku, zagrała plejada polskich gwiazd, między innymi: Tadeusz Fijewski (pan Tomasz), Janusz Kłosiński (rządca kamienicy), Zdzisław Maklakiewicz (Paweł, służący pana Tomasza), Bronisław Pawlik (fryzjer Fitulski).

Film Katarynka jest cz... więcej

* * *

Motywy literackie w „Katarynce”

Katarynka
Motyw katarynki jest bardzo istotny dla odczytania sensów noweli. Świadczy o tym fakt zatytułowania historii.

A. Matuszewska, prekursorka najnowszego nurtu badań nad dziewiętnastoletnią nowelistyką w swej pracy zatytułowanej Pozytywistyczne parabole, dostrzegła w nowelistyce lat osiemdziesiątych XIX wieku silną skłonność do paraboliczności, objawiającą się w tytułowaniu nowel słowami, które często sugeruje symboliczny sens danego przedmiotu.

Poprzez stosunek do katarynki został pośrednio scharakteryzowany główny bohater noweli. Pan Tomasz nie lubił tego podwórkowego instrumentu i wcale... więcej

* * *

Problematyka „Katarynki”

Główny problem, który w swoim dziele poruszył Prus wiąże się z pozytywistycznym hasłem filantropii. Tomasz jako przedstawiciel zamożnej części społeczeństwa poczuł się zobligowany do niesienia pomocy słabszym i biedniejszym. Emerytowany mecenas, który wiódł samotne życie, a większość pieniędzy wydawał na dzieła sztuki i antyki, zachował się zgodnie z zasadami solidarności społecznej. O ile jego wcześniejsza postawa nie znajdowała aprobaty u czytelnika, to swoim hojnym gestem Tomasz wymazał złe wrażenie po sobie.

Filantropia bohatera przyniosła korzyść nie tylko niewidomej dziewczynce, ale i jemu samemu. Jak wcześniej zostało... więcej

* * *

Najważniejsze cytaty noweli „Antek”

Fascynacja wiatrakami:

„Ale chłopcu wiatrak spokojności nie dawał. Antek widywał go przecie co dzień. Widywał go i w nocy przez sen. Więc taka straszna urosła w chłopcu ciekawość, że jednego dnia zakradł się do promu, co ludzi na drugą stronę rzeki przewoził, i popłynął za Wisłę”.

Zabiegi znachorki i śmierć Rozalki:

„- Napalcie, kumo, w piecu do chleba. Trza dziewczynie zadać na dobre poty, to ją odejdzie.
Wdowa napaliła w piecu jak się patrzy i wygarnęła węgle czekając dalszych rozkazów.
- No, teraz - rzekła znachorka - położyć dziewuchę na sosnowej desce i wsadzić ją w piec na trzy... więcej

* * *

Motywy literackie w noweli „Antek”

Wieś

Akcja noweli rozgrywa się w jednej z polskich wsi w drugiej połowie XIX-ego wieku. Miejsce to nie zostało wyidealizowane, jak u Kochanowskiego czy Reja, lecz opisane krytycznym głosem Prusa.
Wieś opisana w utworze to miejsce, gdzie: „Każdy chłopski dom szarą słomą pokryty miał ogródek, a w ogródku śliwki węgierki, spomiędzy których widać było komin sadzą uczerniony i pożarną drabinkę. Drabiny te zaprowadzono nie od dawna, a ludzie myśleli, że one lepiej chronić będą chaty od ognia niż dawniej bocianie gniazda. Toteż gdy płonął jaki budynek, dziwili się bardzo, ale go nie ratowali”. Widać w tych ... więcej

* * *

Problematyka „Antka”

Kreacja tytułowego bohatera, czyli nieprzeciętnie utalentowanego wiejskiego dziecka, na którego zdolnościach nikt w jego otoczeniu się nie poznał służy zwróceniu uwagi czytelnika na ówczesne problemy polskiej wsi. Należy do nich zaliczyć zacofanie, ciemnotę, brak rzetelnej pomocy z zewnątrz oraz brak pomysłu na walkę z biedą.

Wieś nad Wisłą, która stanowi miejsce akcji noweli, to miejsce, gdzie Antek, dziecko obdarzone talentem artystycznym i potencjałem konstruktora wiatraków zamiast pomocy znajduje jedynie brak zrozumienia i poniżenie. Poczynając od rodzinnego domu, w którym rodzona matka uważa go za „darmozjada”, poniewa... więcej

* * *

Czas i miejsce akcji noweli „Antek”

Akcja nowelki rozgrywa się w II połowie XIX wieku w nieokreślonej wsi nad Wisłą. Charakterystykę rodzinnego miejsca tytułowego bohatera mamy już w pierwszych zdaniach noweli. Wieś, w której Antek przyszedł na świat, leżała w niewielkiej dolinie. Od północy otaczały ją spadziste wzgórza, porosłe sosnowym lasem, a od południa wzgórza garbate, zasypane leszczyną, tarniną i głogiem. Właśnie w tym miejscu ptaki śpiewały najgłośniej, a wiejskie dzieci najczęściej chodziły rwać orzechy albo wybierać gniazda.

Gdy jakiś mieszkaniec lub przejezdny stawał na środku wsi: „zdawało ci się, że oba pasma gór biegną ku sobi... więcej

* * *

Kompozycja noweli „Antek”

Bolesław Prus jest autorem wielu niezapomnianych nowel, które – choć ilościowo ubogie – stawały się niejednokrotnie tematami filmów czy prac naukowych. Autor Kamizelki, Michałka czy Powracającej fali nie jest przykładem twórcy respektującego kanon klasycznych wyznaczników noweli. W swych krótkich dziełach odszedł od zwartej, jednowątkowej akcji, nie ograniczał do minimum luźnych epizodów, drugoplanowych postaci, opisów przyrody czy dygresji i odautorskich komentarzy.

Antek – historia dzieciństwa i dojrzewania wiejskiego chłopca, wyróżniającego się na tle wiejskiej społeczności zdolnościami artysty... więcej

* * *

Plan wydarzeń „Antka”

1. Opis wsi.

2. Narodziny i dzieciństwo Antka.

3. Charakterystyka dwuletniego chłopca.

4. Przyjście na świat Rozalii.

5. Opieka brata nas młodszą siostrą.

6. Pierwsze złe doświadczenia w wieku trzech lat:

· Baty od furmana.
· Wpadnięcie do rzeki.
· Pogryzienie przez psy.

7. Podarunek od ojca.

8. Radość czterolatka.

9. Pilnowanie Rozalii.

10. Pierwsze pasanie świń przez pięcioletniego Antka.

11. Potajemna wyprawa na drugi brzeg Wisły.

12. Zafascynowanie wiatrakiem.

13. Struganie obiektu z patyków.

14. Postępy dziesięciolatka z sztuce rzeźbiarskiej.

15. Narodziny Wojtka.

16. Śmierć ojca.
... więcej

* * *

Bolesław Prus - kalendarium twórczości

Twórczość Prusa można podzielić na trzy główne działy. Pierwszym z nich jest publicystyka i felietonistyka na łamach warszawskiej prasy. Drugi dział to małe formy narracyjne, bardzo wysoko cenione przez ówczesnych oraz współczesnych znawców literatury. Nowelki, szkice humorystyczne i opowiadania autorstwa Bolesława Prusa cechuje chęć zwrócenia uwagi na najbiedniejszych oraz najbardziej poszkodowanych przedstawicieli polskiego społeczeństwa. Dzieci, biedacy i zwykli ludzie zmagają się w nich z codziennymi problemami, a także z zagadnieniami moralnymi.

Trzeci dział w twórczości Prusa stanowią powieści. Artysta... więcej

* * *

Nowela jako gatunek. Wyznaczniki

Romantyzm stopniowo zacierał granice pomiędzy poszczególnymi gatunkami literackimi, zmieniały się prawidła rządzące w świecie literatury oraz normy regulujące założenia twórcze autora. Nowela jednak budziła zawsze swoiste zainteresowanie, ze względu na jej charakter oraz historyczne uwarunkowania. Za prekursora nowelistyki oraz twórcę tego gatunku uważa się renesansowego Giovanniego Boccaccia – włoskiego „mistrza w opowiadaniu różnych historii i anegdot w wybranym, towarzyskim gronie.” Właściwa forma noweli ukształtowała się jednak w XIX wieku. Zyskała wówczas swoich sympatyków, ale i przeciwników. Ci drud... więcej

* * *





Tagi: